همه چیز درباره بهداشت و سلامت دهان و دندان کودکان و بزرگسالان

Screen_Shot_2013_04_08_at_44141_PM_2957

بهداشت دهان و دندان بسیار مهم است. به همین دلیل می خواهیم بصورت تخصصی در مورد بهداشت دهان و دندان صحبت کنیم. جهت سلامتی، بهداشت دهان و دندان را جدی بگیرید. در ایتدا شما را با مفهوم بهداشت آشنا می کنیم. سپس در مورد پوسیدگی های دندان و علل و نقاطی که پوسیدگی رخ می دهد صحبت می کنیم. و همچنین نقش تنفس دهانی در پوسیدگی و بهداشت دندان ها و بیماری های لثه بحث می کنیم.

تعریف بهداشت

بهداشت خوب یعنی مراقبت کامل از دندانها از طریق استفاده از مسواک و درست مسواک زدن و خمیر دندان مناسب و همچنین نخ دندان و گاهی دهانشویه

سه نقطه پوسیدگی دندان

۱ – سطح جونده در آسیاهای بزرگ و کوچک که روی این سطوح جونده شیارهای باریک ولی عمیقی وجود دارد که به علت عدم ورود موهای مسواک به داخل آنها محیط مناسبی برای زندگی میکروبها فراهم می شود . لذا دندانها در این نواحی خیلی زود دچار پوسیدگی و خرابی می گردد که این امر در مورد اولین آسیای بزرگ که در حدود شش سالگی می روید اهمیت بیشتری دارد .

۲ – دومین محل لای دندانها یا به عبارت دیگر اطراف ناحیه تماس بین دندانها می باشد ، این ناحیه نیز به علت آنکه به وسیله مسواک قابل تمیز کردن نیست از نواحی مستعد پوسیدگی بشمار می آید که معمولا از سنین ۲۰ سالگی به بعد در این نواحی پوسیدگی دیده می شود ، برای تمیز کردن این نواحی لازم ا ست از نخ دندان استفاده کنیم .

۳ – سومین محل ناحیه اتصال لثه با دندان است که این نواحی بیشتر در اثر مسواک زدن غلط بسیار حساس شده و گاهی حتی در اثر زیادی حساسیت مجبور به ترمیم دندان در این نواحی می شویم . در مورد بهداشت و نحوه مسواک زدن و نوع مسواک و نخ دندان در قسمت پیشگیری بیشتر صحبت می کنیم . اما آنچه که باید متذکر شویم استفاده از دهانشویه می باشد بارها شنیده ایم که بسیاری از مردم به جای مسواک زدن از آب نمک رقیق شده استفاده نموده آنرا غرغره می نمایند .

استفاده از آب و نمک یا دهانشویه ها در کل مفید میباشند اما اگر این کار مرتب ادامه یابد نه تنها مفید نخواهد بود بلکه مضر هم می باشد ، زیرا در دهان باکتریهای مفیدی وجود دارد که با این کار باعث از بین بردن این باکتریهای مفید می شویم و در نتیجه دهان مواجه با بیماریهای قارچی می شود ویا زمینه رشد باکتریهای مضر فراهم می شود پس استفاده از دهانشویه ها باید در موارد خاص انجام گیرد یا اگر چنانچه عادت به استفاده از آب ونمک دارید هفته أی یک بار این کار انجام شود .

علائم پوسیدگی

قبل از اینکه به شناخت عوامل مؤثر در پوسیدگی دندانها بپردازیم، با توجه به علائمی می توانیم به وجود پوسیدگی دندانها پی ببریم:

  • وجود لکه های سیاه یا قهوه ای پررنگ روی دندانها
  • احساس درد در موقع خوردن غذا
  • احساس درد خود به خودی در ناحیه دندانها در پوسیدگی پیشرفته و یا احساس دندان درد در موقع جویدن و خوردن غذا
  • حساسیت دندانها نسبت به سرما و گرما و مواد غذایی بخصوص شیرینی جات

عوامل مؤثر در پوسیدگی

  • سن:همان طور که متذکر شدیم پوسیدگی دندانها در سنین طفولیت، نوجوانی و جوانی بیشتر و شدیدتر است. بنابراین سن یکی از عوامل مؤثر در پوسیدگی دندانهاست و اگر برای مراقبت از دندانها به کودکان آموزش صحیح داده شود و مرتبا مسواک زده شود، به طور مؤثری می توان از پوسیدگی دندانها پیشگیری نمود.
  • ارث: دندانها نیز مثل سایر اعضاء بدن و خصوصیات جسمی و حتی روانی تحت تأثیر عوامل ژنتیک و وراثتی قرار می گیرند. جنس و استحکام دندانها، اندازه آنها و حتی نظم و ترتیب قرار گرفتن آنها و زمان رویش دندانهای شیری و دائمی، همه اینها، توسط عوامل وراثتی تعیین می شوند. در بسیاری از خانواده ها به دلیل همین مسائل ارثی دندانها سالم تر و زیباتر به نظر می رسند و دیرتر دچار پوسیدگی می شوند.
  • تغذیه: همان گونه که تغذیه در رشد و نمو اعضای مختلف بدن تأثیر دارد، دندانها نیز برای رشد و نمو نیازمند تغذیه مناسب اند. کمبود مواد غذایی بخصوص ویتامینهای گروه «ث ـ آ ـ د» و املاح کلسیم و فسفر باعث اختلال در رشد و نمو دندانها می شوند. نحوه تغذیه مادر در دوران بارداری نیز در رشد و نمو دندانها تأثیر می گذارد. از بین ویتامینهای مختلف، نقش ویتامین «ث» روی لثه ها مؤثرتر و چشمگیرتر است. این اعتقاد وجود دارد که کمبود ویتامین «ث» باعث اتساع عروق لثه ها می شود و به همین علت ممکن است بیمار دچار خونریزی مکرر لثه ها شود و یا گاهی پس از مسواک زدن و غذا خوردن هم لثه ها خونریزی می کنند. برخی مواقع نیز ضایعات و جراحت اطراف دندانها و لثه ها توسعه پیدا کرده و بیمار برای اینکه دچار خونریزی لثه نشود، از خوردن و جویدن غذا اجتناب می کند. مصرف سبزیجات و میوه هایی که سرشار از ویتامین «ث» هستند، توسط مادر در دوران حاملگی و پس از تولد در دوران طفولیت و نوجوانی اهمیت بسیار زیادی دارد.
  • برخورد دندانها با اجسام سخت و آجیل و غیره: تعداد قابل توجهی از کودکان، نوجوانان و حتی بزرگسالان هستند که آجیل و تنقّلاتی مثل گردو، بادام و فندق را با دندان می شکنند و باعث آسیب به سطح دندانهایشان می شوند و زمینه پوسیدگی دندانها فراهم می شود.
  • نوع شغل: معمولاً افرادی که دارای شغلهای شیرینی پزی، آجیل فروشی، نانوایی هستند معمولاً بیشتر در معرض پوسیدگی دندانها هستند.
  •  تغذیه شیرخوار با شیر خشک و آب قند: معمولاً بچه هایی که از طریق شیشه تغذیه می شوند و مادران برای آرام و سیر کردن شیرخوار در شبها مقدرای آب قند یا شیر خشک را داخل شیشه به سرعت آماده می کنند و به مدت طولانی شیشه شیر در داخل دهان بچه گذاشته می شود، تدریجا باعث تخریب و پوسیدگی دندانهای کودک خواهد شد.
  • اختلالات روانی: به دلیل اینکه بیماران قادر به نظافت شخصی نیستند، بنابراین معمولاً هیچ کوششی برای سلامتی خود نمی کنند.
  • بی نظمی در زندگی: افرادی که در زندگی و نظافت شخصی بی نظم هستند، معمولاً دچار پوسیدگی دندانها می شوند.
  • میکروبها: میکروبها به علت زمینه مساعد ممکن است به شدت در دهان تکثیر پیدا کنند و باعث پوسیدگی دندانها شوند. لازم به یادآوری است برخی میکروبها جزو ساکنین طبیعی دهان محسوب می شوند و در صورت افزایش بیش از حد و جایگزین شدن با میکروبهای بیماری زا منجر به تخریب دندانها خواهند شد.
  • عدم آگاهی از مراقبتهای: بهداشتی: عدم آگاهی لازم در زمینه های بهداشت فردی و اجتماعی نهایتا منجر به عدم مراقبت از اعضای مختلف بدن از جمله دندانها خواهد شد. معمولاً این گونه افراد ارزش سلامتی را درک نکرده اند و به مراکز بهداشتی درمانی مراجعه نمی کنند مگر اینکه دچار آبسه های شدید دندانها، تخریب و پوسیدگی پیشرفته دندانها، بدبویی بسیار نامطبوع و مشمئزکننده دهان و دردهای غیر قابل تحمل دندانها شوند؛ که در این شرایط دیگر کار درمانی مؤثری نمی توان انجام داد.
  • کوتاهی در آموزش:عدم تبلیغات صحیح و به موقع در مورد بهداشت دهان و دندان، عدم آموزش و کنترل بهداشت دهان و دندان کودکان و نوجوانان در خانه و مدرسه عامل مهم دیگر پوسیدگی دندانهاست.
  • حاملگی: حاملگیهای مکرر نیز باعث پوسیدگی پیش رونده دندانها می شود.
  • استعمال دخانیات و مواد مخدر
  • گران بودن خدمات دندان پزشکی.

عادتی که دندان‌ها را خراب می‌کنند

  • دندان قروچه
  • جویدن یخ
  • جویدن مداد
  •  مکیدن انگشت
  • مکیدن لیمو ترش
  • جویدن ناخن
  • با شیشه شیر خوابیدن
  • سوراخ کردن (پیرسینگ) زبان
  • سخت مسواک زدن
  • باز کردن چیزی با دندان
  • ورزش کردن بدون محافظ دهان
  • آب نبات سفت

مسواک زدن و نخ دندان کشیدن

بهداشت دهان برای انجام نقش پیشگیرانه خود باید دقیق و کامل باشد. یعنی باقیمانده غذا و پلاکهای باکتریایی باید نه تنها از روی سطح دندان بلکه از فضاهای بین دندان و خط لثه هم پاک شود.

برای کمک به تمیز نگاه داشتن دندان و لثه ها از پلاک و سایر باکتریها، مسواک زدن و استفاده از نخ دندان روزانه و انجام سایر مراقبتهای ویژه دیگر مانند مراجعه منظم به دندان پزشک حائز اهمیت است. روش 3-StepTM (سه مرحله ای) بهداشت دهان را از طریق آموزش و سفارشی سازی تسهیل می کند.

یک استراتژی ساده برای داشتن دندان هایی سفید و لبخندی درخشان این است که روزانه حداقل یک بار مسواک بزنید و نخ دندان بکشید. به این ترتیب از تجمع رنگ ها و ایحاد لکه بر بروی دندان های تان جلوگیری می کنید. برای گرفتن نتیجه بهتر می توانید بعد از هر وعده غذا و بعد از خوردن غذاهای دارای رنگدانه، مسواک بزنید.

شایع ترین اورژانس های دندانپزشکی و روش درمان و کنترل موقتی آن ها در خانه:

  • دندان درد: چنانچه دندان شما فقط به غذاهای سرد یا داغ یا شیرین حساس است، با آب ولرم دهانتان را بشویید و با نخ دندان مواد غذایی بین دندان ها را پاک کنید و به آرامی دهانتان را با آب ولرم مسواک بزنید و در اولین فرصت برای ترمیم(پر کردن) دندان تان به دندانپزشک مراجعه کنید. اما اگر درد شما شدید است و یا همراه با تورم است، یک کیسه حاوی یخ(کمپرس سرد) را به مدت ۲۰ دقیقه روی گونه قرار دهید و به مدت ۲۰ دقیقه آن را بردارید. این کار را متناوبا تا رسیدن به دندانپزشک تکرار کنید. از گرما دادن موضع بپرهیزید. یک یا دو عدد آسپیرین بخورید. اگر نیمه شب است و به استراحت نیاز دارید، به هنگام خواب سعی کنید که سر شما بالاتر از بقیه بدنتان قرار گیرد و ترجیحا روی مبل یا صندلی به حالت نیمه نشسته بخوابید. قطعا نیازی به یادآوری بنده نیست و در اولین فرصت به دندانپزشک مراجعه خواهید کرد!
  • فرو رفتن جسم خارجی در بین دندان ها: اگر جسم خارجی قابل رویت است آن را با پنس دندانپزشکی بیرون بیاورید ولی اگر قادر به دیدن آن نیستید سعی کنید که آن را با نخ دندان بیرون بیاورید. پس از بیرون آوردن جسم خارجی حتما آب را به شدت در دهانتان غرغره کنید تا باقیمانده اجسام خارج شوند. سعی نکنید که جسم خارجی را با جسم نوک تیز بیرون بیاورید. اگر عمق فرورفتگی جسم زیاد است و نمی توانید آن را خارج کنید به دندانپزشک مراجعه کنید.
  • زخم های سطحی دهان ناشی از تحریکات فیزیکی و شیمیایی: این زخم های سطحی در سطح داخلی گونه، لثه و زبان به وجود می آیند. ممکن است بر اثر گاز گرفتن گونه، مسواک زدن شدید، خوردن غذاهای داغ و یا تحریکات ناشی از براکت های ارتودنسی ایجاد شوند. یک محلول دهانشویه اکسیژنه با حباب هایی که ایجاد می کند باعث تمیز کردن زخم از خرده های مواد غذایی می شود. محلول Colgate Orabase Sothe-N-Seal نیز با پوشاندن سطح زخم باعث التیام و کاهش درد زخم می شود.
  • بیرون افتادن دندان از دهان: این اورژانس در کودکان بسیار شایع است. در صورت امکان دندان بیرون افتاده را پیدا کنید. آن را با سرم فیزیولوژی بشویید و آن را در یک لیوان شیر یا سرم فیزیولوژی یا بزاق خود بیمار قرار داده و سریعا به دندانپزشک مراجعه کنید. به هیچ عنوان سعی در تمیز کردن و لمس کردن ریشه دندان نکنید و آن را از ناحیه تاج دندان بگیرید. یک قطعه گاز استریل بر روی محل دندان در دهان قرار دهید و به مدت ۵ دقیقه فشار دهید تا خون ریزی کاهش یابد. در بسیاری از موارد دندانپزشک با شستشوی مناسب محل، دندان را دوباره در محلش می کارد و در طولانی مدت دندان قابل نگهداری است. نکته طلایی برای نجات دادن جان این دندان، زمان است. اگر شما بتوانید کودکتان را در کمتر از ۳۰ دقیقه به یک کلینیک دندانپزشکی برسانید، احتمال اینکه بتوان درمان موفقیت آمیزی برای این دندان انجام داد، بیش از ۹۰ درصد خواهد بود.
  • شکستن دندان: سریعا محل دندان مورد نظر را با سرم فیزیولوژی بشویید. یک کیسه حاوی یخ را بر روی موضع قرار دهید. اگر دندان دارای یک لبه تیز شده است که باعث آزار گونه و زبان می شود، با پارافین یا در صورت امکان موم دندانپزشکی لبه تیز را بپوشانید و به دندانپزشک مراجعه کنید.
  • گاز گرفتن زبان یا گونه: یک گاز استریل را برای کنترل خونریزی به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه با فشار نگه دارید. پس از قطع کامل خونریزی و ایجاد لخته، محل زخم را با سرم فیزیولوژی بشویید. اگر خونریزی کنترل نشد یک گاز استریل را با سرم خیسانده و در محل برای مدت ۳۰ دقیقه نگه دارید. اگر خونریزی غیر قابل کنترل بود باید سریعا به اورژانس بیمارستان مراجعه کنید.

نکات

  • مواد قندی تنها ماده مضر برای دندان ها نیستند. مواد ترش و اسیدی نیز باعث از بین رفتن مواد معدنی سطح مینای دندان می شوند.
  • مینای دندان سخت ترین ماده موجود در بدن است، اما ممکن است به راحتی بشکند. خوردن قطعات یخ، پاپ کورن، ته دیگ سفت و سایر مواد غذایی سفت و سخت همانند خوردن سنگ است و باعث شکستن و لب پر شدن دندان ها می شوند.
  • فلوراید بیش از حد ممکن است برای دندان ها مضر باشد.
  • براکت های ارتودنسی دندان ها را نسبت به پوسیدگی مستعد تر می کنند.